Final Document/Summary/PL

From Free Culture Forum Wiki

Jump to: navigation, search
This is the backstage wiki set up to support the common WORKING PROGRESS among the participant of  
the First International forum  on free culture and knowledge (Barcelona Oct 29 to Nov 1 2009). Do not consider  
the content on this wiki as final versions. The finalised things, and importandly the final versions and  
translations of the "Charter for innovation, creativity and access to knowledge" are availeble at    
http://fcforum.net

Barcelona, Forum Wolnej Kultury: Karta Innowacji, Kreatywności oraz Dostępu do Wiedzy

NA TEJ STRONIE TŁUMACZYMY CHARTER W WERSJI SKRÓCONEJ NA J. POLSKI.

My, szeroka koalicja z ponad 20 krajów, setek tysięcy użytkowników, konsumentów, organizacji, artystów, hakerów, członków ruchu wolnej kultury, ekonomistów, prawników, nauczycieli, studentów, badaczy, naukowców, działaczy, robotników, bezrobotnych, inwestorów, twórców... Zapraszamy wszystkich obywateli, aby przyjęli tę Kartę za swoją, upowszechniali ją, i postępowali zgodnie z jej wskazaniami. Zapraszamy rządy, korporacje (multinationals?) i instytucje aby niezwłocznie wysłuchały, zrozumiały i wdrożyły zapisy tej Karty.

Barcelona, 8 listopada 2009

Contents

[edit] Wstęp

Znajdujemy się w samym środku rewolucji sposobu tworzenia, przekształcania oraz dostępu do wiedzy i kultury. Obywatele, artyści i konsumenci, nie są już odizolowani i bezsilni w starciu z dostarczającymi zasoby gałęziami przemysłu: teraz jednostki współpracują, uczestniczą i podejmują decyzje w różnych sferach życia. Technologia cyfrowa wypełniła lukę, pozwalając każdemu obywatelowi na swobodny rozwój i przepływ wiedzy oraz pomysłów. Dzięki niej przełamane zostały bariery geograficzne i technologiczne, powstały nowe narzędzia edukacyjne. Technologia stała się także czynnikiem stymulującym powstawanie nowych organizacji społecznych, ekonomicznych i politycznych. Zmiany, jakie niesie za sobą cyfrowa rewolucja mają zasięg porównywalny do przemian związanych z wynalezieniem prasy drukarskiej.

Pomimo tych zmian, przemysł rozrywkowy, większość dostawców usług telekomunikacyjnych, organizacji międzynarodowych i podmiotów międzynarodowych wciąż opiera źródła swoich korzyści i profitów na kontroli zawartości i narzędzi oraz zarządzaniu niedoborem materiałów. Prowadzi to do ograniczeń podstawowych praw obywatelskich: prawa do edukacji, dostępu do informacji, kultury, nauki i technologii; prawa do wolności wyrażania opinii czy prywatność korespondencji. Firmy te przedkładają interesy prywatne ponad dobro publiczne, wstrzymując ogólny rozwój społeczeństwa.

Obecnie działające instytucje, gałęzie przemysłu, struktury i konwencje nie przetrwają próby czasu, jeśli nie dostosują się do zmian. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, że niektóre z nich przekształcą się, zmieniając swoje metody działania w odpowiedzi na tworzącą się nową rzeczywistość.

Polityczne i ekonomiczne skutki wolnej kultury

Wolna kultura (w znaczeniu „wolności”, nie „dostępnej bez opłat”) niebotycznie rozszerzyła obszar zaangażowania obywateli. Coraz więcej indywidualnych obywateli oraz zorganizowanych grup posiada odpowiednie umiejętności, by brać udział w publicznych dyskusjach. Tym samym wzmacniają demokrację w dobie kryzysu, czyli w czasie, kiedy silne formy działań demokratycznych są szczególnie potrzebne. Wolna kultura to warunek wstępny prawa do wolności wyrażania opinii, czyli niezbędna podstawa demokracji. Pozwala na zredukowanie podziału cyfrowego, umożliwiając zrozumienie potencjału nowych technologii w umacnianiu demokracji.

Wolna kultura stwarza możliwości kształtowania nowych modeli zaangażowania obywateli w dostarczanie dóbr i usług publicznych. Modele te są oparte na podejściu 'commons' czyli 'dobra wspólnego' [przyp. tł.: dobro wspólne w odniesieniu do kultury oznacza odrodzenie się takich wartości, jak partycypacja demokratyczna, równość czy różnorodność, które schodzą na dalszy plan w obliczu ciągłego dążenia do rentowności przedsięwzięć i ochrony interesów jednostek - cyt. za: Tarkowski, Hofmokl 'Wolna kultura w edukacji' W: Szkoła w dobie Internetu, s. 97-110]. 'Zarządzanie dobrem wspólnym' odnosi się tu do wynegocjowanych zasad i granic zarządzania produkcją, nadzorem nad wspólnymi zasobami i dostępem do nich. Oznacza także współudział, włączenie, przejrzystość działań, równy dla wszystkich dostęp do materiałów i długoterminową działalność. Commons postrzegamy jako odrębną i pożądaną formę zarządzania. Nie ma przymusu, by było połączone z rządem lub inną konwencjonalną instytucją polityczną. Demonstruje natomiast, że społeczeństwo obywatelskie dzisiejszych czasów jest potężną siłą.

W połączeniu z rynkiem prywatnym, ta społeczna gospodarka stanowi ważne źródło wartości. Nowe dobro wspólne (commons), zintensyfikowane przez (między innymi) technologię cyfrową powiększa to, co tworzy „gospodarkę”. Obecnie, rządy państw znacznie wspierają rynki prywatne. Nalegamy, by rząd w równym wymiarze udzielał wsparcia dla rozwoju commons, ponieważ wszystko, czego potrzeba dla odpowiedniego rozwoju dobra wspólnego to możliwość rozwoju na równych zasadach.

Trwający obecnie kryzys unaocznił istotne zagrożenia dla fundamentalizmu rynku. Społeczne i ekonomiczne konsekwencje załamania się gospodarki ujawniły, że niekontrolowane rynki kierowane przez konkurencyjne i nastawione na własne interesy organizacje, stanowią globalne zagrożenie dla społeczeństwa. Filozofia Wolnej Kultury oraz ruchu otwartego i wolnego oprogramowania (Free/libre and Open Source Software) jest empirycznym dowodem potwierdzającym, że rozwój nowej etyki oraz modeli biznesowych jest możliwy. Powstały już nowe, sprawnie działające formy produkcji, oparte na zasadzie rzemiosła i handlu, gdzie autor-twórca nie traci kontroli nad procesem produkcji i gdzie nie potrzeba pośrednictwa wielkich monopoli. Ta forma produkcji bazuje na niezależnych inicjatywach solidarności z innymi, na wzajemnej wymianie umiejętności i szans, demokratyzacji wiedzy, edukacji i środków produkcji, jak również na sprawiedliwym podziale dochodów w zależności od wykonanej pracy.

W trosce o dobro artystów, badaczy oraz innych kreatywnych twórców, proponujemy w Karcie szereg możliwości nagradzania wspólnej twórczości i innowacji. Wolne i otwarte oprogramowanie, Wikipedia i wiele innych przykładów efektów współpracy pokazują, że model wolnej kultury może utrwalić innowacje, a monopolizacja wiedzy nie jest konieczna by móc udostępniać jej efekty.

W kulturze, trwałość produktu zależy w znaczącym stopniu od jego rodzaju (na przykład koszty produkcji filmowej różnią się od kosztów współpracy nad encyklopedią online). Projekty i inicjatywy oparte na zasadach wolnej kultury stosują różnorodne sposoby osiągania trwałości poza the voluntary economy. Niektóre z tych form są skonsolidowane. Niektóre z nich są wciąż w fazie eksperymentalnej. Powszechne zasadą jest łączenie różnych źródeł finansowania, co ma to dodatkową korzyść w postaci zapewnienia niezależności.

Modele gospodarki społecznej oparte na społecznościach dostarczają obecnie szeregu coraz bardziej opłacalnych opcji podtrzymywania produkcji kulturalnej. Należa do nich: darowizny i wymiana (I.e. gift, time banking and barter); bezpośrednie finansowane (tj. subskrypcje i dotacje); współdzielony kapitał (tj. fundusze uzupełniające, kooperacja twórców, społeczna ekonomia, bankowość P2P, Coining virtual Money, Crowd funding, otwarty kapitał, inwestycje oparte na współpracy społeczności i Consumer Coops); gwarancje fundacji na dostarczenie infrastruktury dla projektów; publiczne finansowanie (tj. podstawowe dochody, dotacje, nagrody, zamówienia publiczne i prowizje); finansowanie prywatne (tj. inwestycje wysokiego ryzyka, akcje, prywatny mecenat, obszary inwestycyjnych w infrastrukturę); działania komercyjne (włączając produkty i usługi) oraz połączenie dystrybucji P2P z niskimi kosztami przesyłu. Kombinacja tych opcji jest bardzo opłacalna dla niezależnych twórców i niezależnego przemysłu. Nie popieramy sytuacji, w której przedsiębiorstwa handlowe wykorzystują pracy wolontariuszy i czerpią zyski ze wspólnego i dobrowolnego tworzenia wartości. Uważamy również, że korporacje nie powinny znacząco zdominować żadnej części rynku.

Era cyfrowa ma historyczne zobowiązanie wobec nas wszystkich polegające na podniesieniu poziomu poczucia sprawiedliwości i satysfakcji.

Główny cel następujących wniosków zawartych w Karcie to:

Przede wszystkim przejrzystość: istnieje potrzeba przejrzystości w zakresie lobbingu oraz działań wdrożeniowych, włączając przejrzystość informacji na temat organów odpowiedzialnych za stosowanie prawa, obowiązkowych procedur w celu uniknięcia naruszenia jakichkolwiek fundamentalnych praw człowieka. Narzędzia cyfrowe mają odpowiedni potencjał do zwiększenia przejrzystości i otwartości w polityce. Z tych właśnie powodów dostarczanie cyfrowej infrastruktury i narzędzi musi być oparte na przejrzystych procedurach.

[edit] Postulaty prawne

Zidentyfikowaliśmy braki istniejące w narodowych regulacjach prawnych oraz traktatach międzynarodowych dotyczące rozpowszechniania kultury i wiedzy, zarówno w relacjach prywatnych, jak i w sferze międzynarodowego porządku publicznego. Proponujemy przeprowadzenie reform koniecznych do rozwiązania tych problemów, ponieważ owe braki są niekorzystne, a nawet szkodliwe dla interesów obywateli oraz dla współczesnego, demokratycznego przemysłu kultury.

W tym kontekście interes publiczny najlepiej chroniony jest poprzez wspieranie i zapewnianie warunków rozwoju twórczości o dużej wartości społecznej, i poprzez zapewnienie wszystkim obywatelom swobodnego dostępu i prawa do szerokiego wykorzystywania takich dzieł.

A. Wspólna wiedza (Knowledge Commons) i Domena Publiczna

  1. Rozszerzenie domeny publicznej i zmniejszenie ochrony autorsko-prawnej (mniej niż 50 lat).
  2. Publicznie finansowane badania oraz prace intelektualne i kulturalne powinny być dostępne bezpłatnie dla wszystkich obywateli.
  3. Dostęp do wszystkich utworów będących w domenie publicznej powinien być gwarantowany

B. Definiowanie dostępu do infrastruktury technologicznej i neutralność Internetu

  1. Obywatele mają prawo do dostępu do Internetu, co pozwala im na wysyłanie i zapisywanie wybranych treści, korzystanie z usług i uruchamianie wybranych aplikacji, połączenie sprzętu, oraz korzystanie z oprogramowania, które nie mają negatywnego wpływu na działanie sieci.
  2. Obywatele mają prawo do dostępu do Internetu, który jest wolny od wszelkich form dyskryminacji - blokowania, ograniczania dostępu do informacji i usług lub nadawania im priorytetów - w odniesieniu do typu aplikacji, usług i treści lub na podstawie adresu nadawcy lub odbiorcy.
  3. Brak limitów w dostępie do Internetu lub filtrowania informacji powinny być dokonywane bez uprzedniego orzeczenia sądowego.

C. Prawa obywateli w kontekście cyfrowym:

  1. PRAWO DO CYTOWANIA dla naukowych i edukacyjnych lub informacyjnych celów, potrzeby twórczej lub jakimkolwiek innym celu.
  2. KOPIOWANIE DLA CELÓW PRYWATNYCH - wykorzystanie lub dzielenie się wykonaną kopią dzieła/pracy w celach osobistych przy jednoczesnym braku pośrednich lub bezpośrednich korzyści majątkowych wynikających z posługiwania się kopią w celach osobistych.
  3. DOZWOLONY UŻYTEK (FAIR USE): prawo do dostępu i wykorzystania dzieł objętych pełnym prawem autorskim bez konieczności uzyskania zgody od autorów dla celów edukacji, nauczania, badań naukowych, informacyjnych, opracowania satyrycznego lub celów dodatkowych w stosunku do głównego celu dzieła, dopóki jest respektowane autorstwo i moralne aspekty wykorzystania dzieła.

D. Stymulowanie kreatywności i innowacji

Wyrażamy troskę o dobro artystów i twórców. Proponujemy różne sposoby wspólnego nagradzania twórczości artystycznej i innowacji:

  1. Opłaty licencyjne nie są substytutem stałych pensji autorów.
  2. Różnice w sile przetargowej są przyczyną powstania nieuczciwych rezultatów twórczości jednostek i podmiotów komercyjnych i muszą być legalnie zrównoważone.
  3. W sytuacji komercyjnego wykorzystania dzieła, przepisy dotyczące praw majątkowych powinny chronić interesy gospodarcze wspólnot artystycznych
  4. Zniesienie wszystkich niesprawiedliwych 'cyfrowych opłat', które bez wyjątku sankcjonują wszystkich odbiorców w imię 'rekompensaty dla autorów' i które są próbą narzucenia kar na działania, które nie są w żadnym wypadku nielegalne czy karalne.
  5. Autorzy/twórcy powinni zawsze mieć prawo do cofnięcia upoważnienia dla zarządzania tantiemami i organizacjami zbiorowego zarządzania.
  6. Żadna organizacja zbiorowego zarządzania nie powinna mieć możliwości stworzenia monopolu lub uniemożliwienia artystom lub autorom korzystanie z wolnych licencji.
  7. Patenty, które monopolizują wszelkiego rodzaju oprogramowanie, metody biznesowe, logikę, algorytmy matematyczne, informacje genetyczne, procesy przemysłowe, zasady gry, akty myślowe lub jakiegokolwiek inne przejawy rozwoju intelektualnego człowieka, powinny być nielegalne i nie mogą być nigdy przyznane.

E. Dostęp do dzieł dla osób z problemami czytania (osoby niewidzące, niedowidzące, z dysleksją)

W sytuacji, w której alternatywne formaty dla osób z problemami czytania są tworzone w ramach ograniczeń praw autorskich i wyjątków, globalne systemy prawne powinny umożliwić import i eksport takich prac bez względu ograniczenia.

[edit] Wytyczne dla edukacji i dostępu do wiedzy

Uczenie się to proces społecznej konstrukcji znaczeń poprzez dzielenie się wiedzą, doświadczeniem oraz różnicami kulturowymi. Kultura rozwija się poprzez popularyzację wiedzy w społeczeństwie. Rozumiemy edukację jako społeczny proces, który angażuje różnych przedstawicieli sektora edukacji, technologii, podmioty i działania, wychodząc daleko poza te oficjalne i formalne. Nasza wizja edukacji to wspieranie kultury dzielenia się wiedzą i edukacyjnymi innowacjami, które są efektywne i trwałe.

Następne cztery akapity podsumowują niezbędne podstawy swobodnego rozwoju kulturalnego i tworzenia wiedzy:

Wolne oprogramowanie

Wolne oprogramowanie o otwartym kodzie źródłowym (ang. Free/libre and Open Source Software) pozwala użytkownikom na studiowanie i uczenie się koncepcji zamiast złożonych i trudnych do zrozumienia rozwiązań; umożliwia transparentność procesu informacji; zapewnia konkurencję i innowacyjność; zapewnia niezależność od interesów korporacyjnych i zwiększa autonomię obywateli. Wolne oprogramowanie powinno być zatem wykorzystywane, promowane i wdrażane w instytucjach edukacyjnych oraz innych placówkach, w których jest realizowany proces edukacyjny. Każde oprogramowanie rozwijane w środowiskach edukacyjnych dzięki finansowaniu ze środków publicznych powinno być wolne.

Otwarte zasoby edukacyjne (ang. Open Educational Resources)

Zasoby edukacyjne są podstawowym narzędziem edukacyjnym; ich otwarte publikowanie w domenie publicznej lub na wolnej licencji, ułatwia dostęp, stymuluje stałe ulepszanie i udział, jak również zapewnia różnorodność kulturow przy jednoczesnej maksymalizacji ponownego wykorzystania i wydajności. Podręczniki, materiały szkoleniowe i inne rodzaje materiałów edukacyjnych powinny być publikowane jako otwarte zasoby edukacyjne, które zapewniają prawo do ich wykorzystania, kopiowania, ponownego użycia, dostosowywania, tłumaczenia i rozpowszechniania.

Otwarty dostęp (Open Access)

Publikacje Open Access zapewniają wszystkim obywatelom dostęp do rezultatów badań naukowych; zwiększają możliwości uczenia się i pozwalają na prowadzenie badań naukowych w różnych dziedzinach wiedzy w celu odkrycia i wzajemnego korzystania z wyników. Uniwersytety i centra badawcze w związku z tym powinny stosować model Open Access w publikacji wyników badań. Należy odejść od praktyki przyznawanie wniosków patentowych na temat wyników badań finansowanych ze środków publicznych. Patenty należące do publicznych instytucji powinny zostać udostępnione na zasadach wolnych od opłat licencyjnych lub innych ograniczeń.

Otwarte standardy

Stosowanie wolnych standardów i wolnych formatów jest konieczne dla zapewnienia technologicznej interoperacyjności, umożliwiania łatwego dostępu do informacji cyfrowej, zapewnienia równych szans dla konkurujących sprzedawców, oraz zapewnienia dostępności wiedzy i społecznej pamięci obecnie i w przyszłości.

[edit] Wymagania strukturalne dla społeczeństwa opartego na wiedzy

Prywatność:

Obywatele mają prawo do:

  1. anonimowego przeglądania Internetu i dostępu do treści.
  2. podjęcia decyzji co do zmiany miejsca publikacji, modyfikacji lub usunięcia swoich danych użytkownika z każdego miejsca w sieci.
  3. zachowania prywatności komunikacji w Internecie (gwarancja wolności od szyfrowania i przechwycania informacji).

Prawa vis a vis sieci: Wolność korzystania, tworzenia i łączenia:

Społeczeństwo obywatelskie i publiczna administracja musi mieć prawo do świadczenia i realizacji usług sieciowych, w tym oferowanych za darmo i bez dodatkowych warunków dla obywateli.

Infrastruktura i regulacje rynku:

  1. Neutralność: należy zagwarantować neutralność Internetu.
  2. Symetria: dostawcy Internetu muszą przyznać symetryczne połączenia z siecią lub określić maksymalne wskaźniki pobierania i umieszczania informacji w Internecie. Szerokopasmowe łączą muszą być dostępne dla każdego obywatela w osiągalnych dla niego cenach.
  3. Różnorodność: należy przeciwdziałać monopolowi w sektorze infrastruktury telekomunikacyjnej. Operatorzy telekomunikacji nie powinni dostarczać last mile usług razem z innymi usługami telekomunikacyjnymi. Ten sam akcjonariusz nie może sprawować kontroli nad firmami telekomunikacyjnymi, które dostarczają inne usługi telekomunikacyjne. Żadna firma telekomunikacyjna nie może kontrolować więcej niż 25% usług dostępnych na rynku. Dopuszcza się wyjątki od określonego procentu dla publicznie obsługiwanych sieci.

Administracja publiczna:

  1. Sektor publiczny, projekty finansowane ze środków publicznych powinny zawsze korzystać z wolnego oprogramowania i otwartych standardów.
  2. Jeśli wolne rozwiązanie lub otwarty standard nie istnieją, rząd lub odpowiednia instytucja pozarządowa powinna promować rozwój potrzebnego oprogramowania.
  3. Rząd musi zagwarantować niewyłączny, bezpłatny dostęp do Internetu dla wszystkich obywateli, niezależnie od ich miejsca zamieszkania.

Ewaluacja i nabycie oprogramowania w administracji publicznej:

  1. Publiczne zakupy oprogramowania muszą uwzględniać ocenę całkowitych kosztów użytkowania, w tym koszty zatrzymania używania zakupionego oprogramowania i przejścia na alternatywne wersje programów/systemów.
  2. Rachunkowości publiczna musi wyraźnie oddzielić koszty licencji oprogramowania od kosztów utrzymania, wsparcia, oraz kosztów samego sprzętu.

[edit] Wersja rozszerzona Karty

Pełna wersja Karty (ze szczegółowymi informacjami, referencjami oraz słownikiem) jest dostępna tutaj: Final Document/Charter (Long version)/PL

[edit] Podwójna licencja

Karta jest opublikowana na podwójnej licencji. Można ponownie opublikować Kartę na warunkach jednej z poniższych lub obu licencjach:

Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported
GNU Free Documentation License 1.3

Retrieved from "http://wiki.fcforum.net/index.php?title=Final_Document/Summary/PL"